Meeqqat atuarfiat qinikkanit aaqqissuusseqqinneq ingerlanneqaqqileraangat, aalajangiisarnerat meeqqanut ukiorpassuarni atuuttussamik sunniuteqalersarpoq. Taamaammat ilungersunartoqarpoq, inatsisissatut siunnersuummi ersarissumik akissuteqartoqanngippat qanoq meeqqat ilinniarnerat, atugarissaarnerat aammalu ilinniagaqarnissamut periarfissaat nukittorsarneqassanersut fagit, ukiup atuarfiusup ullui kiisalu oqaatsit pingaartinneqartarnerat allanngortinneqassappata.
Nunatta meeqqat pisinnaatitaaffiinut sullissivittut MIO inatsisissamut siunnersuummut tunngatillugu annertuumik ernumanartoqartitsivoq. Siunnersuutit arlallit assigiinngissitsinermik pilersitsisinnaarpasipput, akimmiffinnik nutaanik pilersitsisinnaapput aamma ajornartorsiutiviit ukkatariunnaarlugit allamut saatitsisinnaallutik.Atuarfinni aaqqissuusseqqinneq apeqqut ataasiinnaq aallaavigalugu nalilersortariaqarpoq: Massakkumut siunissamilu – ilumut tamanna meeqqamut ajunnginnerpaajua?
Meeqqat tusarneqartariaqarput
Meeqqat inuunerannut tunngatillugu tusarniaavigineqassallutik pisinnaatitaaffeqarput. Tamanna aamma atuarfiup inatsisissatut siunnersuumik sananeqarneranut atuuppoq. Taamaattumik meeqqat peqataatinneqarnissaat pingaarnersiuinerni ilanngunneqassapput, aaqqissuusseqqinnerit pineqartut nuna tamakkerlugu meeqqanut tamanut sunniuteqalissappata.
Oqartussaasut akisussaaffigivaat paasiniassallugu aalajangersussallugulu qanorpiaq meeqqat akulerutsillugit peqataatinneqassanersut. Tamatumani MIO imaluunniit meeqqanik illersuisoq tusarniaavigissallugu assersuunneqarsinnaanngilaq meeqqanukua namminerisamik misilittagaat isumaallu tusarniaavigineqartussaasut. MIO meeqqat pisinnaatitaaffii aallaavigalugit tapersiisinnaavoq, kisianni meeqqat namminerisamik misilittagaat aamma nipaat taarsersinnaanngilai.
Meeqqat atuarfianni inatsisissatut siunnersuummik suliaqarnermi Ilisimatusarfik qanimut suleqatiserineqarsimasinnaagaluarpoq, pissutigalugu annertunerusumik ilisimatusarnikkut misissuinermi meeqqat peqataatinneqarmata aamma meeqqat atuarfiat pillugu ilisimasanik itinerusumik paasisaqartoqarnikuulluni.
Oqaatsinik piginnaasaqarluarneq faginik pilersaarusiornerni nutaanik kisimik pisariaqartitsinngilaq
Inatsisissamik siunnersuutip nukarlerni kalaallisut atuartitaaneq nukittorsarniarneqarmat nuannersuuvoq. Oqaatsit ilitsoqqussat nukittuut meeqqap kinaassusianut atugarissaarneranut ilikkartariaasianullu annertuumik isumaqarpoq aamma meeqqap pisinnaatitaaffiinut oqaatsinut, kulturimut ineriartornermullu annertuumik pingaaruteqarpoq.
Meeqqat oqaatsinut tunngatillugu kalaallisut oqaatsit ilitsoqqussatut inissisimanerata saniatigut pisinnaatitaaffii kisimik pineqanngillat. Meeqqat sumiorpaluutitik atorlugit kalaallisut oqaluttut tapersersorneqarnissaat qulakkeerneqartariaqarpoq. Meeqqat nammineq kalaallisut oqaatsiminnik ilitsoqqussaqanngitsut, namminerisamik oqaatsiminnik ilitsoqqussaminnik atuartinneqarnissamik neqeroorfigineqassapput. Tamanna sumi najugaqarnermik najukkamiluunniit pingaarnersiuinikkut aallaaveqassanngilaq.
Ilanngullugu MIO-mit ernummatigineqarpoq, siunnersuutit arlallit fagit assigiinngitsut aaqqissuusaanerinik allannguisoqarmat, atuartitsinerup pitsaassusaannik ajornartorsiutaasunillu aaqqiinatik. Siunnersuummi tamatumani ilaatigut pineqarpoq, nukarlerni danskit oqaasii tuluillu oqaasii pillugit aallarniutaannartut atuartitsisoqassammat, aatsaallu akullerni atualernermi fagini taakkunani atuartitsinivik aallartinniarneqartoq.
Inatsisissatut siunnersuummut nassuiaatini ilaatigut innersuussutigineqarpoq nalunaarusiaq immikkut ilisimasalinnit suleqatigiissitap suliarisimasaa, Naalakkersuisut 2017-imi pilersitaat, ilaatigut siunertaralugu kalaallit nunaanni atuarfimmi oqaatsinik ilinniartitsinerup qaammarsaavigineqarnissaa. Nalunaarusiami innersuussutigineqarpoq, meeqqat oqaatsiminnik ilitsoqqussartut nukittorsarneqartariaqartut takornartat oqaasiinik ilikkarluarnerussammata. Ilanngullugu immikkut malugeqquneqarpoq, takornartat oqaasiinik aallartiaarneq qulakkeerutaanngitsoq ajunnginnerusumik angusaqarnissamik, tamannami Islandimi misilittagaqarfigineqarsimmat.
Nalunaarusiap aamma erseqqissarpaa, Islandimi nunanilu allani angusat killeqartut pingaartumik ilinniartitsisut piginnaasaqarluartut amigaataanerannik kiisalu ilinniartitsinermi atortussat naammaginanngitsut peqqutaasut. Taamaattumik siusissukkut aallartissimaneq pissutaasinnaanngilaq, kisianni atuartitsinerup pitsaassusaa, meeqqanut neqeroorutigineqartumi pisuusimalluni.
Ilisimatusarfimmit nutaanerusumik ilisimatusarnerup takutippaat nunatsinni sumiiffinni arlaanni ilinniartitsisut amigaataanerat kiisalu atuartitsinerup pitsaassusii unammillernartut.Tamanna pissutigerpiarlugu MIO-p maqaasivaa, atuarfimmik aaqqissuuseqqinnermi ajornartorsiutit sorlai sammineqanngimmata: Ilinniartitsisunik pikkorissunik naammattunik pissarsinissarput qanoq qulakkeerneqassava? Atuartitsineq qanoq nukittorsassavarput? Atuarfiit tamarmik qanoq ililluta atuartitsinermut atortussanik pitsaasunik peqarnissaat qulakkiissavarput?
Tuluttoorneq siulliunneqassappat ilinniartitaanikkut aaqqissuussaaneq piareersimasariaqarpoq
Inatsisissatut siunnersuutip siunnersuummi ammaanneqarpoq tuluttoorneq takornartat oqaasiinik siullersanngorsinnaasoq. MIO tamanna akerlerinngilaa, meeqqamut pitsaanerpaassappat. Allannguinerli atuutsinneqartariaqanngilaq inuusuttut ilinniarfiini ingerlaqqiffiusumillu ilinniarfiinni piareersimanngippata naleqqussaasoqanngippallu.
Taamaanngippat meeqqat inuusuttullu ilinniartitaanermi aaqqissuussamut oqaatsitigut pisariaqartut piginnaasaat amigaataallutik ilinniakkaminnik naammassinnissinnaanissamut akimmiffinnik nutaanik pilersitsisinnaavoq aamma meeqqap ilinniartitaanikkut naligiimmillu pisinnaatitaaffeqarnerannut periarfissaqarnerat unamminartunngorsinnaavoq.
Aamma ernumanartut ilagaat, immikkut ilisimasallit suleqatigiissitap nammineq nalunaarusiaanni erseqqissaatigisaa, tassa oqaatsinik ilinniartitsineq annikillisinneqassappat, ilinniartitsinerullu pitsaassusaa ataatsikkut nukittorsarneqanngippat, tuluttoortitsinermi iluanaarutissartaa annikitsuinnaasinnaavoq. Danskit oqaatsinik piginnaasat appasinnerulerpata kinguaariinnut tulliuttunut ingerlaqqiffiusumik ilinniartitaanermut ikaarsaarnermi naammassinnissinnaaneq ajornakusoornerulersissinnaavaa.
Ukioq atuarfiusussaq naannerusoq ernumatitsivoq
Siunnersuummut, meeqqat atuarfianni nukarlerni atuartunut ukiumi atuarfiusumi naannerusumik atuartitaanissaannut, tassa ukiumut ullut atuarfiusussat 180-inngortinneqarnissaat ullut 200-iunatik MIOp isumaqatiginngilaa.
Meeqqanut amerlasuunut atuarfik tassaavoq orniguffik aaqqissuulluagaq, ataatsimoorfiusoq, ilikkariaatsinik ajunngitsunik neqeroortoq inersimasunillu aalajaatsunik sulisulik. Ukioq atuarfiusoq naannerulissappat meeqqanut annertuumik assigiinngitsutigut eqquisussaavoq, tamatumani meeqqat ulluinnarni eqqissimasumik sinaakkutissaqarnissamik atorfissaqartitsinerpaat eqqugaanerpaasussaallutik.
Ilaqutariippassuit aasaq naallugu sulinngiffeqarnissaminnut periarfissaqanngillat, meeqqanullu paaqqutarinniffissat nunatsinni arlalitsigut killeqartarlutik. Tamanna inernerisinnaavaa, meerarpassuarnut ulluinnaat takisoorujussuartut misinnartarsinnaanissaa, aalajangersimasumik sinaakkuteqannginneq inersimasumillu aalajaatsumik avatangiiseqarnissaminnik amigaateqalernerat.
MIO naliliivoq tamanna meeqqanut tamanut sunniuteqarsinnaasoq, aammalu meeqqanut mianernartumik inissisimasut kingunerisassai sakkortusinnaasut, ikorfartuinermik aaqqissuussamillu sinaakkutissaqarnikkut amigaataanerata ilungersunarnerulersissinnaavaa ajornartorsiutillu pioreersut ajorseriartissinnaallugit.
Ilanngullugu aamma skærmimik atuinerup piffissami sivitsortumi annertusinissaa akuleruffigineqaranilu annertuumik navianaateqarsinnaavoq. Tamanna atugarissaarnermut, sininnermut inunnullu allanut qanilaassutsikkut ajortumik sunniuteqarataarsinnaavoq – minnerunngitsumik meeqqanut mianernartumik inissisimareersunut.
Meeqqamut pitsaanerusoq siulliunneqassaaq
MIO kaammattuivoq nunatsinni qinigaasunut siunnersuutip siullermeerneqarnerani atorluarlugu inatsisissatut siunnersuut pitsanngorsaqqullugu, taamaalilluni meeqqamut ajunnginnerpaamik piujuaannartitsinikkut qajassuunneqassammat.
Meeqqat pisinnaatitaaffeqarput ilinniartitaanermik piginnaasatik ineriartortitsisumik aammalu kingusinnerusukkut inuunermi piviusumik periarfissinneqassallutik. Tamanna meeqqanut tamaasa atuuppoq, nunami sumiluunniit najugaqarnarat apeqqutaatinnagu. Atuarfimmik aaqqissuusseqqinneq taamaalilluni kommunit, atuarfiit, atuartunulluunniit eqimattanut assigiinngissitsinermik annertunerusumik kingunerlutsissanngilaq.
Meeqqat ataaseriaannarlutik atuarsinnaatitaapput. Taamaattumik qinikkat qulakkeertariaqarpaat inatsisissatut siunnersuut nukittunerusoq, meeqqanut pisinnaatitaaffinnik periarfissanillu piviusumik nukittorsaasoq – maassakkut siunissamilu – meeqqanut aaqqissuusaanermik avatangiisaat kisiat allanngortinniaannarnagit.